Trump-regering valt Iran aan uren na staakt-het-vuren, wat zorgt voor nieuwe volatiliteit op grondstoffenmarkten
Livegesprek met econoom Jeffrey Currie op 27 juni 2026
Het Amerikaanse leger heeft luchtaanvallen uitgevoerd op Iraanse opslaglocaties voor raketten en drones en op kustradarinstallaties, slechts enkele uren nadat de markten vrijdag sloten. Dit gebeurde na Iraanse aanvallen op commerciële schepen in de Straat van Hormuz. De timing onderstreept de broosheid van het onlangs ondertekende memorandum van overeenstemming tussen de VS en Iran, dat econoom Jeffrey Currie omschrijft als een document met "veel onbeantwoorde vragen" en dat door sommigen al is bestempeld als "het memorandum van misverstand".
De aanvallen vonden plaats op het moment dat Israël en Libanon een voorlopig akkoord ondertekenden dat voorziet in een beperkte Israëlische terugtrekking en de inzet van het Libanese leger. De deal blijft echter precair, aangezien er naar verluidt gelijktijdig explosies plaatsvonden in Syrië en aanhangers van Hezbollah in Libanon de toegang tot de luchthaven blokkeerden.
Oliemarkten vertonen historische volatiliteit ondanks krapper aanbod
Currie, die al drie decennia werkzaam is in de grondstoffenmarkten, beschrijft de ongekende marktdynamiek na de aankondiging van het staakt-het-vuren. "Ik heb nog nooit meegemaakt dat er in één klap 160 miljoen vaten olie op de markt werden gedumpt", merkt hij op, verwijzend naar de plotselinge stroom olie die vrijkwam uit de Straat van Hormuz. Deze vrijgave zorgde ervoor dat het korte eind van de oliecurve in contango belandde, waarbij de prijzen daalden van boven de $110 voor Brent naar mogelijk "een niveau in de 60 dollar" in de recente handel.
De reactie van de markt lijkt losgekoppeld van de onderliggende fundamenten. De raffinagemarges hebben buitengewone niveaus bereikt; de 321-crackspread steeg tot boven de $50 per vat terwijl WTI verhandeld werd tussen de $70 en $71. "Ik doe dit al dertig jaar, ik heb nog nooit zulke raffinagemarges gezien", benadrukt Currie. De prijzen voor geraffineerde producten blijven in de range van $120 tot $130, ondanks de ineenstorting van de ruwe olieprijs. Dit wijst erop dat "het aanbod van ruwe olie het raffinagesysteem overweldigde" en niet op een fundamentele zwakte in de vraag.
Belangrijker nog is dat de productiestops aanzienlijk blijven met ongeveer 5,5 miljoen vaten per dag. Hoewel dit een daling is ten opzichte van de 12 miljoen vaten per dag enkele weken geleden, blijft er sprake van een grote verstoring. De vrachttarieven voor tankers vertellen het ware verhaal van het aanhoudende risico. De Worldscale-tarieven voor routes van de Arabische Golf naar het Oosten zijn gestegen van 50 vóór het conflict naar 900 op dit moment, een achttienvoudige stijging. "Dat is gevarengeld", legt Currie uit. "Het is het bewijs dat niemand bereid is om de straat in te varen", ondanks het staakt-het-vuren.
China's ontbrekende 2 miljoen vaten per dag blijven onverklaard
De meest raadselachtige ontwikkeling betreft de Chinese importvraag, die met ongeveer 6 miljoen vaten per dag is gedaald, waarvan 2 miljoen vaten volledig onverklaard blijven. Van de daling van 6 miljoen vaten is ongeveer 2 miljoen toe te schrijven aan de overstap op elektriciteit en steenkool, en nog eens 2 miljoen aan de eerdere opbouw van strategische reserves, maar de laatste 2 miljoen tarten elke logica, zeker nu de olieprijs is gedaald tot onder de gemiddelde aankoopprijs van China voor strategische reserves van $74.
Satellietbeelden kunnen niet bevestigen dat China strategische reserves aanspreekt, en de lage prijzen zouden logischerwijs moeten leiden tot agressieve aankopen. "Het is ongelooflijk verrassend dat de Chinezen niet massaal inkopen nu de WTI-olieprijs in de 60 dollar noteert", stelt Currie. "Dat is het verwarrende aan deze situatie." De timing is opvallend, aangezien de Chinese vraag al begon te dalen vóór de ontmoeting van Trump met Xi Jinping medio mei, en de tweede prijspiek rond 15 mei op ongeveer $118 samenviel met de terugkeer van Trump uit China, waar hij "behoorlijk zelfverzekerd" over was.
Currie erkent dat er meerdere theorieën zijn, maar vindt ze geen van alle bevredigend. Ondergrondse reserves die China mogelijk verbergt, zouden niet verklaren waarom ze olie blijven onttrekken terwijl de prijzen onder hun kostprijs voor reserves duiken. Het afbouwen van voorraden plastics door overcapaciteit in de petrochemie kan een deel van de daling verklaren, maar niet de aanhoudende zwakte. De margedruk bij de zogeheten 'teapot'-raffinaderijen strookt niet met de recordhoge westerse crackspreads. Currie is onomwonden: "Ik heb met veel mensen gesproken. Ik heb nog geen enkele goede verklaring gehoord."
Strategische implicaties van escalatie in de Straat
De aanvallen van vrijdag volgden op Iraanse droneaanvallen op het onder Singaporese vlag varende schip MV E Lovely, wat volgens het Amerikaanse Central Command "het staakt-het-vuren schond en de vrijheid van scheepvaart bedreigde". Iraanse staatsmedia meldden dat er ongeveer vijf uur vóór de Amerikaanse vergelding waarschuwingsschoten en raketten waren afgevuurd vanuit Zuid-Iran op schepen in de straat. Dit suggereert dat Iran agressief controle probeert uit te oefenen, ondanks clausule vijf van het memorandum, die vereist dat er "maximale inspanningen worden geleverd voor een veilige doorgang van commerciële schepen zonder kosten gedurende 60 dagen".
De straat vormt voor beide partijen een existentiële kwestie die verder gaat dan de directe oliestromen. Voor Iran is het strategisch van vitaal belang en mogelijk een "rode lijn" waarvoor ze een conflict riskeren. Voor de VS betekent het opgeven van de controle het verlies van "hun reputatie wereldwijd als beschermer van de internationale scheepvaart", aldus Currie. "Als ze dit uit handen geven, is dat een groot probleem, en daarom denk ik dat Trump hier vrij fors heeft gereageerd."
De analist verwacht verdere escalatie en merkt op dat Trump in een "escalatieval" zit, waarbij geen van beide partijen tevreden is met de voorwaarden, wat leidt tot hernieuwde confrontaties. Hij verwacht niet dat Iran energievoorzieningen van de Golfstaten zal aanvallen gezien de verbeterende regionale betrekkingen, maar waarschuwt dat de doctrine van asymmetrische oorlogsvoering van Iran betekent dat vergelding "kan plaatsvinden op een plek waar we niet eens aan denken", waarbij gebruik wordt gemaakt van proxies in Latijns-Amerika, andere locaties in het Midden-Oosten of mogelijk zelfs binnen de Verenigde Staten zelf.
Marktpositionering en de verlaten HALO-trade
Ondanks dat de fundamentele omstandigheden krapper zijn dan aan het begin van de oorlog, noteren alle risicomaatstaven nu onder het niveau van vóór de oorlog, inclusief olieprijzen, aandelen, langlopende olieopties en volatiliteit. De markt is "ongelooflijk short" en kwetsbaar voor elke verrassing die een gewelddadige short-covering rally zou kunnen uitlokken. De openstaande rente (open interest) is ingestort en de liquiditeit is uitgehold door volatiliteitsschommelingen tussen $85 en $115, waardoor oliemarkten "niet veel anders zijn dan crypto" wat betreft verlaten posities.
Currie blijft long gepositioneerd via instrumenten zoals USO, die nog steeds 25% tot 30% winst laten zien ten opzichte van posities die vóór de oorlog werden ingenomen, ondanks recente dalingen. De sleutel tot zijn aanhoudende overtuiging is de 'roll yield' in markten met backwardation, die "rendement genereert" door winsten te verzilveren telkens wanneer de curve piekt. "Als je er 6 maanden geleden of 3 maanden geleden positief over was, dan zijn de fundamenten erachter vandaag de dag sterker dan ooit", stelt hij over de HALO-trade, die staat voor deglobalisering, reshoring, defensie-uitgaven en energiezekerheid.
Wat betreft goud, dat zijn doel van $4.000 doorbrak om $3.900 te bereiken, blijft Currie voorzichtig omdat centrale banken "flirten met renteverhogingen", ondanks dat het PCE-rapport de inflatiezorgen tempert. Hij verwacht op termijn een stijging van de goudprijs richting $10.000, gedreven door de devaluatie van valuta's, maar wil eerst zien dat het rentebeleid stabiliseert. Op het gebied van kritieke mineralen heeft China deze week de controleregelgeving aangescherpt en blijft het "het periodiek systeem der elementen als wapen inzetten", terwijl westerse inspanningen om onafhankelijke toeleveringsketens op te bouwen een decennium of langer in beslag zullen nemen, gezien de doorlooptijden voor de ontwikkeling van mijnen en de huidige afhankelijkheid van Chinese apparatuur en chemicaliën, zelfs voor nieuwe westerse projecten.
De Amerikaanse strategische oliereserve (SPR) is gedaald tot ongeveer 320 miljoen vaten, wat het niveau van 300 miljoen nadert waarop "het problemen begint te geven" voor de stabiliteit van het systeem. Trump erkende zelf dat hij "nog ongeveer vier weken aan voorraden heeft". Met een productie die nog steeds aanzienlijk verstoord is, strategische reserves die uitgeput zijn, commerciële voorraden die zijn aangesproken en geopolitieke spanningen die direct na het staakt-het-vuren weer zijn opgelaaid, is de conclusie van Currie direct: "Ik ben er nog niet klaar voor om te zeggen dat dit voorbij is."