Bloomberg Originals: Indonesische 'deep-fried stocks' en begrotingsdruk signaleren breder risico voor Zuidoost-Aziatische markten
Analyse van het Bloomberg-rapport van 12 juni 2026 over de verslechterende markt in Indonesië onder president Prabowo
De opkomst van Indonesië als waarschuwingssignaal voor opkomende markten in Zuidoost-Azië is terug te voeren op een ongebruikelijke boosdoener: 'deep-fried stocks'. Deze kleurrijke lokale term beschrijft aandelen die zo sterk geconcentreerd zijn in handen van de rijkste tycoons van het land, dat een minimaal handelsvolume hevige prijsschommelingen kan veroorzaken. Dit creëert de illusie van een gezonde markt, terwijl fundamentele zwaktes worden verborgen. Dit structurele gebrek, gecombineerd met het staatsgeleide economische beleid van president Prabowo Subianto, heeft de roepia in 2026 naar recorddieptes tegenover de dollar geduwd en zorgen gewekt over een mogelijke MSCI-downgrade, waardoor Indonesië van een opkomende markt naar een frontier market zou kunnen degraderen.
De gevolgen reiken veel verder dan Jakarta. Zoals Bloomberg opmerkt: "Indonesische activa worden vaak gezien als een barometer voor de risicobereidheid in Azië", waardoor de verslechterende fundamenten van het land een potentieel voorteken zijn voor de snelst groeiende economieën in de regio. De Indonesische markt is het afgelopen jaar met ongeveer 19 procent gedaald, wat het tot een van de slechtst presterende markten wereldwijd maakt en vragen oproept of de grootste economie van Zuidoost-Azië het vertrouwen van beleggers kan herwinnen.
Zorgen over governance rondom staatsinvesteringsfonds Danantara
Het belangrijkste economische initiatief van president Prabowo, het staatsinvesteringsfonds Danantara – gemodelleerd naar voorbeelden uit Singapore en het Midden-Oosten – is eerder een bron van zorgen dan van enthousiasme geworden voor beleggers. Danantara is opgezet om honderden inefficiënt geachte staatsbedrijven te beheren en buitenlands kapitaal aan te trekken, maar roept fundamentele vragen op over de governance. Het fonds "wordt gezien als een soort spaarpot om het sociale beleid van de president te financieren", aldus de analyse van Bloomberg. Dit zorgt voor verwarring bij buitenlandse beleggers over de vraag of het vehikel marktwerking dient of politiek opportunisme.
De gelijktijdige stap van de president om de staatscontrole op de export van grondstoffen aan te scherpen via een nieuw staatsbedrijf dat palmolie-, steenkool- en nikkelproducten beheert, vergroot de onzekerheid. Hoewel functionarissen dit presenteren als een maatregel tegen onderfacturering – waardoor winsten naar het buitenland worden verplaatst om Indonesische belastingheffing te ontwijken – roept de concentratie van economische macht onder de paraplu van Danantara zorgen op over transparantie en marktgerichtheid, ondanks toezeggingen van de overheid.
Begrotingsdiscipline erodeert door gratis maaltijdenprogramma
De zwaarbevochten reputatie van Indonesië op het gebied van begrotingsdiscipline, verankerd in het begrotingstekortplafond van drie procent dat na de Aziatische financiële crisis van 1998 werd ingesteld, staat voor de zwaarste test in twee decennia. Prabowo's miljardenprogramma voor gratis maaltijden voor schoolkinderen en zwangere vrouwen heeft het begrotingstekort naar het hoogste niveau sinds begin jaren 2000 gestuwd, de pandemiejaren uitgezonderd. Het land zit "eigenlijk dicht bij het overschrijden van de wettelijke limiet van drie procent", een drempel die sinds het einde van het Suharto-tijdperk als hoeksteen van de aantrekkingskracht van Indonesië op internationale beleggers diende.
De fiscale druk onthult een diepere spanning tussen populistische politieke imperatieven en de marktdiscipline die in de jaren 2000 zorgde voor een groei van buitenlandse investeringen die die van Vietnam, Maleisië en Thailand overtrof. Hoewel het maaltijdenprogramma op steun van kiezers kan rekenen, "moeten de positieve effecten op de economie nog zichtbaar worden", en de begrotingsdruk komt op een moment dat Indonesië een van de hoogste obligatierendementen in Azië betaalt. Hogere rendementen duiden erop dat beleggers een grotere compensatie eisen voor Indonesisch soeverein risico; een zorgwekkende ommekeer voor een land dat decennialang aan geloofwaardigheid bouwde na de bijna totale ineenstorting van de roepia tijdens de crisis van 1997-98.
'Deep-fried stocks' leggen structurele marktzwakte bloot
Het fenomeen van 'deep-fried stocks' belicht het meest fundamentele probleem in de Indonesische marktstructuur: extreem lage eisen aan de 'free float', wat prijsmanipulatie in de hand werkt. Tot voor kort hanteerde Indonesië de laagste minimumvereiste voor de free float in de Zuidoost-Aziatische regio, wat betekent dat het percentage aandelen dat beschikbaar is voor de openbare handel zelfs bij beursgenoteerde bedrijven minimaal kon zijn. Deze concentratie, gecombineerd met ondoorzichtige eigendomsstructuren die worden gedomineerd door rijke tycoons, stelt relatief kleine handelsvolumes in staat om prijzen drastisch te beïnvloeden.
De resulterende volatiliteit bracht MSCI, de wereldwijde aanbieder van aandelenindexen, ertoe te waarschuwen dat het de weging van Indonesië in zijn index voor opkomende markten zou kunnen verlagen. Alarmerender nog is dat MSCI "het vooruitzicht op een mogelijke degradatie van de Indonesische aandelenmarkt naar de status van frontier market" opperde, wat volgens Bloomberg een "uitverkoop zou kunnen ontketenen die we sinds de financiële crisis van 1998 niet meer hebben gezien." Maanden na die eerste schok behoren Indonesische aandelen nog steeds tot de slechtst presterende ter wereld en blijft de dreiging van een degradatie boven de markt hangen.
In maart 2026 keurden financiële toezichthouders een verdubbeling van de minimale free float-vereiste goed, maar er blijven vragen over de implementatie. Zoals Bloomberg opmerkt, is het cruciale punt: "hoe lang zal het duren voordat ze de transparantie over wie welke aandelen bezit echt vergroten, en zullen ze achter sommige van de grote marktpartijen aangaan die zich schuldig maken aan marktmanipulatie?" Zonder agressieve handhaving tegen gevestigde belangen dreigt de wijziging in de regelgeving cosmetisch te blijven in plaats van transformerend.
Externe druk verergert binnenlandse uitdagingen
De samenloop van wereldwijde tariefgeschillen en stijgende olieprijzen versterkt de zelf toegebrachte wonden van Indonesië. Brandstofsubsidies, die de Indonesische prijzen tot de laagste in de regio houden, worden steeds duurder om in stand te houden naarmate de olieprijzen stijgen. "Als de president de brandstofprijzen echt laag wil houden, zal hij moeten betalen als de olieprijzen blijven stijgen", wat extra begrotingsdruk creëert op een budget dat al onder druk staat door het maaltijdenprogramma en de naderende grens van drie procent voor het tekort.
De bredere uitverkoop van valuta's van opkomende markten heeft de druk op de roepia opgevoerd, die volgens Bloomberg "eigenlijk een van de slechtst presterende valuta's tegenover de dollar in Azië" is. Deze zwakte van de valuta "stuurt een ongelooflijk sterk signaal naar beleggers dat de zaken er niet fantastisch voorstaan" en dreigt een zichzelf versterkende cyclus te creëren waarin kapitaalvlucht de valuta verzwakt, wat weer leidt tot verdere uitstroom. Het risico reikt verder dan de grenzen van Indonesië, want "als we een aanhoudende verkoop van de roepia, van zijn obligaties en van zijn aandelen zien, toont dat aan dat de interesse van beleggers in enkele van de echte groeiverhalen in Azië afneemt."
Het risico van insulariteit
Het meest zorgwekkende langetermijnscenario is wellicht dat Indonesië naar binnen keert als reactie op het scepticisme van beleggers. "Als er wereldwijd een verlies van vertrouwen in Indonesië is, wordt Indonesië meer insulair", waarschuwt Bloomberg, eraan toevoegend dat "ik denk niet dat iemand in de Indonesische regering of het Indonesische bedrijfsleven een meer insulair land wil zien." Toch suggereert het beleidstraject onder Prabowo, met de nadruk op staatscontrole over grondstoffen en het bundelen van activa onder het politiek aangestuurde Danantara-vehikel, een beweging in precies die richting, ongeacht de uitgesproken voorkeuren.
Het contrast met het recente verleden van Indonesië kan nauwelijks groter zijn. Slechts drie tot vier jaar geleden "was het de lieveling van beleggers. Er was zoveel buzz" over een land met meer dan 280 miljoen mensen verspreid over een archipel die de afstand van New York naar Londen beslaat. Als 's werelds grootste exporteur van palmolie, nikkel en thermische steenkool, met activiteiten voor merken van Uniqlo tot Zara en de productie van Barbie-poppen en Hot Wheels-auto's, bezat Indonesië "alle ingrediënten" voor duurzame groei op het wereldtoneel.
Dat potentieel is theoretisch intact. Het bbp van Indonesië van 1,5 biljoen dollar overtreft dat van Singapore en Thailand samen, en het land heeft een jonger demografisch profiel dat aantrekkelijk is voor consumentenmerken. Toch heeft de combinatie van marktmanipulatie via 'deep-fried stocks', zorgen over de governance van Danantara, begrotingsverslechtering en zwakte van de valuta Indonesië veranderd van het groeiverhaal van Zuidoost-Azië in een waarschuwend voorbeeld. Of toezichthouders de transparantie kunnen herstellen, Prabowo populistische programma's kan balanceren met begrotingsdiscipline, en de regering de valkuil van insulariteit kan vermijden, zal bepalen of de marktcrash van Indonesië een tijdelijke correctie is of een fundamentele breuk met het marktgerichte traject dat onder voorganger Joko Widodo werd ingezet.